☰

Ngày 09 tháng 01 hàng năm là Ngày truyền thống Học sinh, Sinh viên Việt Nam, một dấu mốc lịch sử quan trọng nhằm tôn vinh tinh thần đấu tranh bất khuất và những đóng góp to lớn của các thế hệ học sinh, sinh viên trong sự nghiệp cách mạng và xây dựng đất nước.

1. Bối cảnh lịch sử và sự ra đời của phong trào học sinh, sinh viên

  • Giai đoạn trước Cách mạng Tháng Tám (1925-1945): Dưới sự giác ngộ của đồng chí Nguyễn Ái Quốc, nhiều tổ chức học sinh, sinh viên yêu nước đã lần lượt ra đời, như Tổ chức Học sinh Đoàn, Đội Ngô Quyền, Tổng Hội Sinh viên. Những tổ chức này đã lãnh đạo phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên dưới ngọn cờ của Đảng và Bác Hồ. Nhiều đảng viên, đoàn viên đầu tiên của Đảng và Đoàn Thanh niên Cộng sản Việt Nam xuất thân từ học sinh, sinh viên, tiêu biểu như Trần Phú, Ngô Gia Tự, Nguyễn Đức Cảnh, Trịnh Đình Cửu, Nguyễn Thị Minh Khai, Lý Tự Trọng. Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về nước vào ngày 28/01/1941 để trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng, thúc đẩy sự hình thành Tổng Hội Sinh viên hoạt động công khai nhằm liên kết lực lượng sinh viên yêu nước. Phong trào học sinh các trường trung học cũng phát triển mạnh mẽ dưới ảnh hưởng của Mặt trận Việt Minh và các đoàn thể cứu quốc.
  • Sau Cách mạng Tháng Tám (1945): Thắng lợi của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và Chủ tịch Hồ Chí Minh có sự đóng góp xứng đáng của các tầng lớp thanh niên, học sinh, sinh viên. Sau ngày Toàn quốc kháng chiến 19-12-1946, hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, học sinh, sinh viên đã hăng hái học tập, rèn luyện và tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp, xung kích thực hiện ba nhiệm vụ lớn: diệt giặc dốt, diệt giặc đói, diệt giặc ngoại xâm.
  • Phong trào đấu tranh 1947-1950: Trong những năm này, phong trào đấu tranh của thanh niên, học sinh, sinh viên các đô thị diễn ra liên tục, rầm rộ và rộng khắp, đặc biệt ở Sài Gòn-Gia Định. Các tổ chức như Hội Học sinh kháng chiến và Đoàn sinh viên kháng chiến được thành lập ở Sài Gòn, Huế, Hà Nội và phát triển ra khắp ba miền. Với khẩu hiệu “Tích cực cầm cự chuẩn bị chuyển mạnh sang tổng phản công”, phong trào học sinh, sinh viên đã lan rộng khắp Đông Dương.
    • Ngày 09/11/1949, học sinh Huế bãi khóa phản đối sự khủng bố của Tổng trấn bù nhìn Phan Văn Giáo.
    • Ngày 22/11/1949, học sinh Sài Gòn vận động kỷ niệm ngày Nam Kỳ khởi nghĩa và hưởng ứng phản đối việc nữ sinh Huế bị bắt, đồng thời yêu sách cải tổ chính sách giáo dục. Các cuộc bãi khóa liên tiếp nổ ra với các yêu sách: chấm dứt khủng bố, trả tự do cho học sinh bị bắt, đảm bảo an ninh và quyền lợi học tập.
    • Ngày 25/11/1949, học sinh Chu Văn An (Hà Nội) cũng bãi khóa để phản đối việc Pháp và bù nhìn bắt bớ một số học sinh, với các khẩu hiệu như “học sinh bãi khoá”, “trả lại tự do cho bạn chúng ta”, “đả đảo bù nhìn”.

2. Sự kiện ngày 09/01/1950 và sự hy sinh của Trần Văn Ơn

  • Cuộc biểu tình lịch sử: Ngày 09/01/1950, Đoàn Thanh niên Cứu Quốc và Đoàn Học sinh, Sinh viên Sài Gòn-Gia Định-Chợ Lớn đã tổ chức vận động trên 10.000 nhân dân, trong đó có đông đảo nhất là học sinh, sinh viên (hơn 2.000 người), xuống đường biểu tình. Họ đòi đảm bảo an ninh cho học sinh, sinh viên học tập, trả tự do cho những người bị bắt và mở lại trường học.
  • Trần Văn Ơn hy sinh: Đoàn biểu tình đã bị đàn áp dã man. Trong cuộc đàn áp đẫm máu này, Trần Văn Ơn – người thanh niên tiêu biểu cho lòng yêu nước và ý chí đấu tranh bất khuất của học sinh, sinh viên – đã dũng cảm che chở cho các em học sinh nhỏ tuổi hơn, và bị trúng đạn hy sinh vào lúc 15 giờ 30 phút chiều cùng ngày, khi chưa tròn 19 tuổi.
  • Phản ứng sau sự hy sinh: Tin Trần Văn Ơn mất đã gây náo động trong giới học sinh, sinh viên Sài Gòn và trở thành tâm điểm trên các tờ báo lớn. Ngày 12/01/1950, đám tang anh Trần Văn Ơn tại Sài Gòn đã biến thành cuộc biểu tình thị uy của trên 5 vạn người đứng trên các hè phố tiễn đưa anh. Trước linh cữu anh là hương án có hai câu viết bằng máu của học sinh: “Chết vì tổ quốc, chết mà vẫn sống, Sống kiếp Việt gian, ô nhục muôn đời”. Lễ tang của anh cũng được cử hành khắp các tỉnh thành cả nước, thu hút hàng triệu lượt học sinh, sinh viên và đồng bào các giới đeo băng tang, xuống đường tuần hành bày tỏ ý chí căm thù giặc và đấu tranh kiên quyết chống thực dân Pháp. Điếu văn của đại biểu học sinh, sinh viên có đoạn: “Chúng ta sẽ không bao giờ quên được ngày 9 tháng 1 – ngày mà anh Ơn và các bạn học sinh, sinh viên đã vui lòng đem xương máu, sinh mạng của mình đổi lấy tự do cho các bạn bị giam cầm. Tinh thần Trần Văn Ơn bất diệt!”.

3. Quyết định chọn Ngày truyền thống

  • Với sự kiện lịch sử đó, noi gương và ghi nhận tinh thần đấu tranh bất khuất của anh Trần Văn Ơn và học sinh, sinh viên trong những ngày đầu kháng chiến, Đại hội toàn quốc Liên đoàn Thanh niên Việt Nam lần thứ nhất vào tháng 02 năm 1950 tại Việt Bắc đã quyết định lấy ngày 09/01 hàng năm là Ngày truyền thống Học sinh – Sinh viên.
  • Sau này, Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ V (22-23/11/1993) tại Thủ đô Hà Nội cũng đã quyết định đồng thời lấy ngày 09/01 làm Ngày truyền thống của Hội Sinh viên Việt Nam.

4. Ý nghĩa và sự phát triển của Ngày truyền thống Học sinh, Sinh viên Việt Nam

Ngày truyền thống Học sinh, Sinh viên ra đời như một cột mốc đánh dấu kỷ niệm sự kiện 09/01/1950, nhằm noi gương và ghi nhớ công ơn của anh Trần Văn Ơn cũng như toàn bộ học sinh, sinh viên đã có tinh thần đấu tranh bất khuất.

Hơn nửa thế kỷ qua, dưới ngọn cờ của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phong trào học sinh, sinh viên và tổ chức Hội Sinh viên Việt Nam đã có những cống hiến xuất sắc và trưởng thành vượt bậc qua các thời kỳ lịch sử cách mạng, trở thành niềm tự hào của thế hệ học sinh, sinh viên ngày nay. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn học sinh trong thư gửi nhân ngày khai trường sau Cách mạng Tháng Tám 1945 rằng: “…Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có được vẻ vang sánh vai các cường quốc năm châu hay không chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em…”.

Hội Sinh viên Việt Nam đã vinh dự được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất và đặc biệt là Huân chương Hồ Chí Minh, ghi nhận thành tích tổ chức, vận động học sinh, sinh viên thi đua phấn đấu, rèn luyện, cống hiến phục vụ đất nước, góp phần vào sự nghiệp xây dựng Chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc.

Thông qua các hoạt động của mình, Hội Sinh viên Việt Nam góp phần giáo dục, bồi dưỡng để hình thành lớp học sinh, sinh viên mới “vừa hồng, vừa chuyên”; có kiến thức vững vàng, phong phú, khả năng tiếp cận trí tuệ của thời đại, thiết tha với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có hoài bão lớn, lối sống đẹp, sức mạnh truyền thống và bản sắc dân tộc, có trách nhiệm cao với cộng đồng. Các phong trào, chương trình ý nghĩa được tổ chức hàng năm để hưởng ứng ngày này bao gồm:

  • “Học tập, rèn luyện vì ngày mai lập nghiệp”.
  • “Chăm lo đời sống, quyền lợi và nghĩa vụ của sinh viên”.
  • “Hoạt động văn hóa thể thao và công tác xã hội”.
  • Các hoạt động xã hội như “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn”, “Ánh sáng văn hóa hè”, “Hiến máu nhân đạo”.
  • Các chiến dịch lớn như “Mùa hè xanh”, “Xuân tình nguyện”, và “Phong trào Sinh viên 5 tốt” đã thu hút hàng triệu lượt thanh niên tham gia.

Bài hát truyền thống của Hội Sinh viên Việt Nam là “Bài ca sinh viên” của nhạc sĩ Trần Hoàng Tiến.

Ngày truyền thống 09/01 không chỉ là dịp để nhìn lại quá khứ hào hùng mà còn là lời nhắc nhở thế hệ học sinh, sinh viên ngày nay về trách nhiệm của mình trong việc tiếp nối và phát huy những truyền thống vẻ vang, góp phần đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam Xã hội Chủ nghĩa.