Quốc gia khởi nghiệp | Tóm tắt sách

Bài viết này Webtietkiem tổng hợp từ cuốn sách “Quốc Gia Khởi Nghiệp” của Dan Senor và Saul Singer, nhằm giải mã các yếu tố cốt lõi đằng sau sự phát triển kinh tế và công nghệ vượt bậc của Israel. Mặc dù là một quốc gia nhỏ bé, non trẻ, đối mặt với nghịch cảnh triền miên về tài nguyên, địa chính trị và an ninh, Israel đã vươn lên trở thành một cường quốc công nghệ toàn cầu, chỉ đứng sau Thung lũng Silicon.

Các kết luận chính bao gồm:

• Văn hóa “Chutzpah” và Sự Chấp Nhận Thất Bại: Thành công của Israel được thúc đẩy bởi một nền văn hóa độc đáo, nơi việc thách thức quyền lực, tranh luận thẳng thắn (chutzpah) và coi thất bại là một phần cần thiết của quá trình đổi mới được khuyến khích. Điều này tạo ra một môi trường không ngại rủi ro, thúc đẩy sáng tạo đột phá.
• Quân Đội – Vườn Ươm Doanh Nhân: Nghĩa vụ quân sự bắt buộc không chỉ là trách nhiệm quốc phòng mà còn là một trường đào tạo chuyên sâu về kỹ năng lãnh đạo, giải quyết vấn đề dưới áp lực, làm việc nhóm và công nghệ cao. Kinh nghiệm trên chiến trường và trong các đơn vị tình báo tinh nhuệ đã trực tiếp tạo ra một thế hệ doanh nhân có khả năng biến công nghệ quân sự thành các ứng dụng dân sự thành công.
• Nghịch Cảnh Là Động Lực Sáng Tạo: Sự khan hiếm tài nguyên thiên nhiên, đất đai cằn cỗi và môi trường thù địch xung quanh đã buộc Israel phải đổi mới để tồn tại. Họ đã “khám phá sự giàu có trong khan hiếm”, biến nông nghiệp sa mạc và công nghệ quốc phòng thành những ngành kinh tế mũi nhọn.
• Hệ Sinh Thái Khởi Nghiệp Toàn Diện: Sự kết hợp giữa chính sách chính phủ hiệu quả (như chương trình Yozma), dòng vốn đầu tư mạo hiểm dồi dào, làn sóng nhập cư mang theo kiến thức đa dạng và một cộng đồng Do Thái hải ngoại gắn kết đã tạo nên một hệ sinh thái hỗ trợ mạnh mẽ cho các doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển.

Các nghiên cứu điển hình về Better Place của Shai Agassi, Fraud Sciences của Shvat Shaked và cuộc đối đầu của Intel Israel với trụ sở chính tại Mỹ minh họa một cách sống động cách các yếu tố này kết hợp để tạo ra những đột phá có tầm ảnh hưởng toàn cầu. Israel không chỉ là câu chuyện về tài năng cá nhân, mà là về một hệ thống được hun đúc bởi lịch sử, văn hóa và sự cần thiết, tạo ra một cỗ máy đổi mới liên tục.

Giới Thiệu Sách “Quốc Gia Khởi Nghiệp”

Cuốn sách “Quốc Gia Khởi Nghiệp” của hai tác giả Dan Senor và Saul Singer kể lại câu chuyện về sự phát triển thần kỳ của nền kinh tế Israel, từ một quốc gia non trẻ, nghèo nàn tài nguyên và bị bao vây bởi thù địch, vươn lên thành một trung tâm công nghệ hàng đầu thế giới. Sách không tập trung vào công nghệ mà vào hệ sinh thái đã tạo ra các ý tưởng kinh doanh mới, phân tích các yếu tố văn hóa, lịch sử, quân sự và chính sách đã góp phần tạo nên “Hiện Tượng Israel”. Thông qua các câu chuyện thực tế từ những doanh nhân thành công, cuốn sách lý giải tại sao một quốc gia nhỏ bé lại có thể sản sinh ra một mật độ doanh nghiệp khởi nghiệp và sự sáng tạo cao độ đến vậy.

Các Yếu Tố Cốt Lõi Tạo Nên Sự Thần Kỳ Kinh Tế

1. Văn Hóa Sáng Tạo và Tinh Thần “Chutzpah”

Nền tảng của hệ sinh thái khởi nghiệp Israel là một nền văn hóa độc đáo, được định hình bởi sự thẳng thắn, quyết liệt và không ngại đối đầu.

• Chutzpah – Táo bạo và Thẳng thắn: Được mô tả là sự “táo bạo, gai góc, trắng trợn”, “chutzpah” là đặc tính văn hóa cho phép nhân viên thách thức cấp trên, sinh viên tranh luận với giảng viên và binh lính chất vấn sĩ quan. Trong môi trường kinh doanh, điều này chuyển hóa thành các cuộc tranh luận quyết liệt, không có hiện tượng nói xấu sau lưng, giúp giải quyết vấn đề một cách hiệu quả và nhanh chóng. Như Dadi Perlmutter của Intel nhận xét, ở Israel “sự lịch thiệp không quá quan trọng”, tạo điều kiện cho các ý tưởng tốt nhất được đưa ra và bảo vệ.
• Chấp Nhận “Thất Bại Thông Minh”: Giới đầu tư và văn hóa Israel nhìn nhận thất bại không phải là dấu chấm hết mà là “thất bại có tính xây dựng”. Họ tin rằng nếu không chấp nhận một số lượng lớn các thất bại, sẽ không thể có được sự đổi mới thực sự. Một nghiên cứu của Đại học Harvard cho thấy doanh nhân từng thất bại có cơ hội thành công cao hơn 20% trong lần khởi nghiệp tiếp theo.
• Văn Hóa Phi Nghi Thức: Môi trường xã hội Israel có tính thân mật cao, thể hiện qua việc các nhà lãnh đạo quốc gia, từ thủ tướng đến tướng lĩnh, đều được gọi bằng biệt danh (“Bibi”, “Arik”, “Bugie”). Sự thiếu trang trọng này phá vỡ các rào cản thứ bậc, khuyến khích giao tiếp cởi mở và hợp tác.

Nghiên cứu điển hình: Intel Israel Câu chuyện về nhóm kỹ sư Intel tại Haifa, Israel, là minh chứng rõ nét cho tinh thần “chutzpah”. Họ đã phát triển một thiết kế chip “khôn ngoan” (tiết kiệm năng lượng) đi ngược lại triết lý “đồng hồ tốc độ là vua” của ban lãnh đạo Intel tại Mỹ. Bất chấp nguy cơ dự án bị hủy bỏ, họ đã kiên trì bay qua lại giữa Tel Aviv và California trong nhiều tháng, tranh luận quyết liệt để bảo vệ tầm nhìn của mình. Cuối cùng, họ đã chiến thắng, và dòng chip Centrino và Core 2 Duo dựa trên thiết kế của họ không chỉ cứu sống tập đoàn Intel mà còn giúp tiết kiệm một lượng năng lượng khổng lồ trên toàn cầu. Mooly Eden, một lãnh đạo của Intel Israel, kết luận: “Người dân Israel không có văn hóa quá kỷ luật… chúng tôi đã được dạy phải luôn nghi ngờ cái có sẵn, phải luôn đặt câu hỏi, tranh luận về mọi vấn đề và sáng tạo.”

2. Vai Trò Của Quân Đội Như Vườn Ươm Công Nghệ và Doanh Nhân

Nghĩa vụ quân sự bắt buộc đóng một vai trò trung tâm không thể thiếu trong việc hình thành văn hóa khởi nghiệp của Israel.

• Rèn Luyện Kỹ Năng: Môi trường quân đội là nơi thanh niên Israel được rèn luyện các kỹ năng quan trọng như lãnh đạo, làm việc nhóm dưới áp lực cao, ứng biến và quản lý rủi ro. Họ được tiếp cận với các công nghệ tối tân và có kinh nghiệm quản lý từ rất sớm.
• Chuyển Giao Công Nghệ: Sự hợp tác chặt chẽ giữa quân đội và các ngành công nghiệp dân sự tạo ra một “vườn ươm công nghệ”. Nhiều công nghệ được phát triển cho mục đích quân sự sau đó đã được thương mại hóa thành công trong các lĩnh vực dân sự.
• Tư Duy Giải Quyết Vấn Đề: Kinh nghiệm chiến trường buộc binh lính và sĩ quan phải đưa ra những quyết định sống còn trong điều kiện thông tin không đầy đủ và thời gian hạn hẹp. Tư duy này được chuyển hóa vào thế giới kinh doanh, giúp các doanh nhân đối mặt với thách thức một cách linh hoạt và sáng tạo.

Nghiên cứu điển hình: Fraud Sciences Shvat Shaked và Saar Wilf, hai nhà sáng lập Fraud Sciences, từng phục vụ trong đơn vị tình báo 8200 của quân đội Israel. Kinh nghiệm truy lùng khủng bố bằng cách theo dõi “dấu chân điện tử” trên mạng đã cho họ một ý tưởng đột phá để chống gian lận thẻ tín dụng: phân biệt “người tốt” và “kẻ xấu” trên Internet. Khi trình bày ý tưởng này cho Scott Thompson, Chủ tịch PayPal, ban đầu ông đã rất hoài nghi. Tuy nhiên, sau khi thử nghiệm với 100.000 giao dịch, hệ thống của Fraud Sciences cho kết quả chính xác hơn PayPal 17%. PayPal đã phải thâu tóm công ty non trẻ này với giá 169 triệu USD. Eli Barkat, một nhà đầu tư, giải thích: “Một khi bạn phát triển công nghệ để truy lùng khủng bố, khi rất nhiều sinh mạng vô tội tùy thuộc vào kết quả tìm kiếm, thì việc lùng bắt vài tên trộm chỉ là trò trẻ con.”

3. Nghịch Cảnh và Sự Cần Thiết Là Động Lực Phát Triển

Hoàn cảnh khắc nghiệt của Israel ngay từ khi lập quốc đã trở thành chất xúc tác mạnh mẽ cho sự đổi mới.

• Sự Giàu Có Trong Khan Hiếm: Như cựu Tổng thống Shimon Peres viết, Israel phải “khám phá sự giàu có trong khan hiếm”. Đất đai cằn cỗi, thiếu nước trầm trọng đã buộc họ phải phát minh ra các công nghệ nông nghiệp tiên tiến, biến Israel thành một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về nông nghiệp công nghệ cao. 95% năng suất nông nghiệp phi thường của Israel đến từ công nghệ.
• Áp Lực An Ninh Thường Trực: Bị bao vây bởi các quốc gia thù địch và phải đối mặt với 7 cuộc chiến trong 60 năm đầu tiên, Israel buộc phải phát triển một nền công nghiệp quốc phòng tự chủ và vượt trội về công nghệ. Sự sáng tạo trên mặt trận an ninh đã tạo nền móng cho các ngành công nghiệp dân sự.
• “Ốc Đảo Di Chuyển”: Việc bị cô lập về địa lý, không thể lái xe qua biên giới, đã vô tình biến Israel thành một “phòng thí nghiệm hoàn hảo” cho các công nghệ mới như xe điện, vì quy mô thị trường khép kín và dễ quản lý.

4. Hệ Sinh Thái Khởi Nghiệp Vượt Trội

Israel đã xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh mẽ, được thể hiện qua các số liệu thống kê ấn tượng.

• Dẫn Đầu Về Vốn Đầu Tư Mạo Hiểm: Năm 2008, vốn đầu tư mạo hiểm bình quân đầu người ở Israel cao gấp 2,5 lần Mỹ, 30 lần châu Âu và 350 lần Ấn Độ. Đây là quốc gia duy nhất có sự tăng trưởng nguồn vốn này từ 2007 đến 2008.
• Sự Hiện Diện Toàn Cầu: Israel có nhiều công ty niêm yết trên sàn NASDAQ hơn tất cả các công ty châu Âu cộng lại.
• Ưu Tiên Cho R&D: Israel dẫn đầu thế giới về tỷ lệ chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) dân sự so với GDP.
• Tăng Trưởng Bền Bỉ: Nền kinh tế Israel liên tục tăng trưởng cao hơn mức trung bình của các nước phát triển, ngay cả trong các giai đoạn xung đột vũ trang và khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

Nghiên Cứu Điển Hình: Dự Án Better Place Của Shai Agassi

Câu chuyện của Shai Agassi và công ty Better Place là một ví dụ tiêu biểu về tầm nhìn, sự táo bạo và khả năng huy động hệ sinh thái của một doanh nhân Israel.

• Tầm Nhìn: Agassi đặt mục tiêu chấm dứt sự phụ thuộc của thế giới vào dầu mỏ bằng cách tạo ra một hệ thống xe hơi chạy hoàn toàn bằng điện, có tính khả thi và phù hợp với người tiêu dùng.
• Mô Hình Kinh Doanh Sáng Tạo:
  1. Tách Rời Xe và Ắc Quy: Nhận thấy rào cản lớn nhất của xe điện là giá ắc quy quá cao, Agassi đề xuất mô hình khách hàng sở hữu xe, còn công ty Better Place sở hữu ắc quy.
  2. Mô Hình Thuê Bao: Khách hàng sẽ ký hợp đồng sử dụng dựa trên số dặm đã đi, tương tự như hợp đồng điện thoại di động, thay vì trả tiền mua xăng. Điều này làm cho chi phí ban đầu của xe điện tương đương xe chạy xăng và chi phí vận hành rẻ hơn.
  3. Cơ Sở Hạ Tầng Toàn Diện: Xây dựng một “mạng lưới thông minh” bao gồm hàng ngàn điểm sạc tại nhà/công sở và các trạm thay ắc quy tự động (chỉ mất 65 giây) dọc các tuyến đường chính.
• Vai Trò Của Shimon Peres: Ý tưởng của Agassi có thể đã không thành hiện thực nếu không có sự hỗ trợ của Shimon Peres. Chính Peres đã thách thức Agassi (“Nói hay đấy, nhưng anh định làm gì?”) và sử dụng uy tín của mình để sắp xếp 50 cuộc gặp với các nhà lãnh đạo chính phủ và ngành công nghiệp, bao gồm cả các CEO xe hơi lớn nhất thế giới tại Diễn đàn Davos.
• Tìm Kiếm Đối Tác và Nguồn Vốn: Sau khi bị nhiều hãng xe từ chối, Agassi và Peres đã thuyết phục được Carlos Ghosn, CEO của Renault-Nissan. Ghosn đồng ý với tầm nhìn xe điện và cam kết sản xuất 100.000 xe/năm tại Israel. Tiếp đó, Agassi đã huy động thành công 200 triệu USD, chủ yếu từ tỷ phú Israel Idan Ofer, biến Better Place thành doanh nghiệp mới thành lập lớn thứ năm trong lịch sử vào thời điểm đó.

Quan Điểm So Sánh và Nhận Định Từ Các Nhà Lãnh Đạo

• Đặng Lê Nguyên Vũ: Trong lời tựa cho cuốn sách, Chủ tịch Trung Nguyên Đặng Lê Nguyên Vũ đặt ra câu hỏi “Nước Khác Làm Được Sao Nước Ta Không Làm Được?”. Ông đúc kết ba tinh thần đặc trưng của người Israel là Chiến Binh, Doanh Nhân và Sáng Tạo, đồng hành với Hoài Bão về Dân tộc Vĩ đại. Ông nhấn mạnh sự thiếu hụt của Việt Nam có thể nằm ở “sức mạnh tinh thần, nhất là tinh thần quật cường và đoàn kết trong thời bình”.
• Các Lãnh Đạo Toàn Cầu:
  • Warren Buffett: Phá vỡ nguyên tắc không mua công ty nước ngoài bằng việc thâu tóm ISCAR của Israel với giá 4,5 tỷ USD.
  • Eric Schmidt (CEO Google): “Sau Mỹ, Israel là nơi tốt nhất” cho các doanh nghiệp.
  • Steve Ballmer (CEO Microsoft): Gọi Microsoft là một “doanh nghiệp Israel” vì vai trò trung tâm của các nhân viên người Israel.
  • Gary Shainberg (Phó Chủ tịch British Telecom): “Israel có nhiều ý tưởng hoàn toàn mới… hơn cả Thung lũng Sillicon. Và sức sáng tạo của họ chưa có dấu hiệu dừng lại”.